Ισορροπία φορτίου ή ανοησίας;

• Tου Πασχου Μανδραβελη, Η Καθημερινή, 20/10/2009
  

Kυκλοφορούν καλά ανέκδοτα για το λιμάνι του Πειραιά, αλλά το καλύτερο είναι ένα: ο Οργανισμός Λιμένος (ΟΛΠ) ήταν κερδοφόρος. Να συμπληρώσουμε: όχι μόνο ήταν κερδοφόρος, αλλά έδινε βασιλικούς μισθούς και αυτοκρατορικές υπερωρίες στους εργαζομένους. Ετσι στον Πειραιά ανακαλύφθηκε αυτό που η οικονομική επιστήμη ψάχνει από την εποχή του Ξενοφώντα: κερδοφορία των επιχειρήσεων με αποδοχές εργατών που θα τις ζήλευαν τα στελέχη πολλών εταιρειών (σ. σ.: πλην των ελληνικών ΔΕΚΟ, όπου τα στελέχη τους αμείβονται ακόμη πιο πλουσιοπάροχα). Πώς έγινε αυτό το αναπάντεχο θάμα; Πώς ανακαλύφτηκε η λυδία λίθος του κομμουνισμού σε ένα μικρό λιμάνι της Μεσογείου;

Είναι από παλιά γνωστό ότι τα μονοπώλια αδυνατούν να χάσουν λεφτά, διότι τα ίδια ορίζουν αυθαίρετα τις τιμές. Το «αδυνατούν» είναι υπερβολή, γιατί το ελληνικό κράτος κατάφερε να χρεοκοπήσει και μονοπώλια όπως η Ολυμπιακή και ο ΟΣΕ, και γι’ αυτό πρέπει να χαιρετίσουμε τον ελληνικό κρατισμό, που δεν κατάφερε να χρεοκοπήσει και τον μονοπωλιακό ΟΛΠ. Ολες οι άλλες επιχειρήσεις κάνουν τους λογαριασμούς τους σύμφωνα με τις δυνατότητές τους στην αγορά: προϋπολογίζουν πόσα θα πουλήσουν, τα πολλαπλασιάζουν με την τιμή που υπάρχει στην αγορά και μετά προσλαμβάνουν εργαζόμενους με μισθούς που τουλάχιστον θα τις αφήνει κάποιο κέρδος. Μια μονοπωλιακή επιχείρηση πάει ανάποδα: πρώτα προσλαμβάνει, δίνει τους μισθούς που θέλει, ορίζει ένα περιθώριο κέρδους και μετά -ανάλογα με το κόστος που θα της προκύψει- ορίζει την τιμή. Οπότε δεν έχουν να πονοκεφαλιάζουν ούτε για τη βελτίωση των υπηρεσιών που προσφέρουν ούτε για το εργατικό κόστος.

Τώρα όμως, η σύμβαση παραχώρησης μιας προβλήτας στην Cosco δεν θα φέρει απλώς ανταγωνισμό, αλλά θα μας λύσει και την απορία: ο ΟΛΠ ήταν κερδοφόρος επειδή ήταν μονοπώλιο ή επειδή ήταν καλή επιχείρηση;

Η σύμβαση που υπέγραψε η κυβέρνηση της Ν. Δ. δεν είναι καλή. Εχει περίεργα άρθρα και κάποια απ’ αυτά (π. χ. τα φορολογικά) θα μας βάλουν σε μπελάδες με την Ε. Ε. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη σύμβαση δεν μπορεί να γίνει χειρότερη. Και θα γίνει χειρότερη αν αληθεύουν οι δημοσιογραφικές πληροφορίες, που θέλουν την κ. Κατσέλη, αντί να διαπραγματεύεται τα φορολογικά άρθρα, συζητάει να κάνει το μονοπώλιο, διπώλιο προς όφελος της συντεχνίας και εις βάρος ημών των καταναλωτών. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η κ. Κατσέλη θέλει να φέρει «ισορροπία φορτίων» μεταξύ ΟΛΠ και Cosco. Δηλαδή με διοικητικές αποφάσεις θα μοιραστεί η δουλειά στις δύο εταιρείες.

Η κυβέρνηση οφείλει να κατανοήσει ότι παρά τα πολλά προβλήματα, η σύμβαση με την Cosco φέρνει στο λιμάνι κάτι καλό: τον ανταγωνισμό. Αυτός θα εξορθολογίσει τη λειτουργία του ΟΛΠ και θα βοηθήσει την τσέπη μας. Οι σπατάλες με την ταυτόχρονη κερδοφορία τού Οργανισμού δεν καλύπτονται από τον ουρανό, τις πληρώνουμε όλοι στην τιμή του τελικού προϊόντος. Αν οι ανοησίες περί «ισορροπίας φορτίου» είναι πραγματικά κυβερνητική επιλογή, τότε αντί να κάνουμε ανταγωνιστικό τον ΟΛΠ, θα δώσουμε τα κρατικά προνόμια στην Cosco. Και αυτό θα είναι κατ’ αρχήν αστείο: η Cosco γλίτωσε τον κομμουνισμό στην Κίνα, για να τον συναντήσει στον Πειραιά. Κατά δεύτερον, θα βολευτεί: ούτε επενδύσεις θα χρειαστεί να κάνει ούτε τη λειτουργία της να εκσυγχρονίσει. Μήνας θα μπαίνει, μήνας θα βγαίνει, η «ισορροπία φορτίου» θα είναι εξασφαλισμένη...

Οι χαμένες μνήμες των υπουργείων

Το τραγικό δεν είναι ότι λείπουν τα 35 κινητά τηλέφωνα που ένας υπουργός της απελθούσης κυβέρνησης έδωσε στους συμβούλους του. Το τραγικό είναι ότι αυτός ο υπουργός χρειαζόταν 35 συμβούλους για να μην κάνει τη δουλειά του. Διότι –πώς στην ευχή; – μπορεί να είναι παραγωγικός ένας άνθρωπος που χρειάζεται μισό λόχο συμβούλων; Από μια φράση να έλεγε ο καθένας δημιουργείται απίστευτος θόρυβος. Iσως γι’ αυτό να μην ανταποκρίθηκαν οι περισσότεροι υπουργοί στα καθήκοντά τους· πλεόναζαν οι συμβουλές και τελμάτωνε η διοικητική ιεραρχία.

Η απουσία, όμως, όλων των σκληρών δίσκων απ’ όλα τα γραφεία των υπουργών πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις. Δεν ήταν μια κλοπή κάποιων παρατρεχάμενων για ίδιον όφελος (οι σκληροί δίσκοι πουλιούνται πλέον με το κιλό) και η ζημιά δεν είναι απλώς ότι για κάποιες μέρες τα γραφεία των νέων υπουργών ήταν νεκρά, επειδή οι υπολογιστές τους ήταν άψυχα κουτιά. Το σημαντικότερο είναι ότι η Δημόσια Διοίκηση, τουλάχιστον στην κορυφή της, πάσχει από ένα ιδιότυπο Αλτσχάιμερ. Τα υπουργεία δεν έχουν μνήμη. Οι επόμενοι δεν μπορούν να συνεχίσουν το έργο των προηγούμενων, δεν μπορούν να διορθώσουν τα κακώς κείμενα και να συνεχίσουν τα καλώς καμωμένα. Πρέπει να ψάξουν το νήμα των ενεργειών του κράτους στη δαιδαλώδη διοίκηση των υπουργείων τους. Κι αυτό είναι περιττό χασομέρι.

Στην Ελλάδα, δυστυχώς, κάθε φορά που αλλάζει η κυβέρνηση έχουμε μια μίνι μεταπολίτευση, όπως ορθώς είπε στο πρώτο υπουργικό συμβούλιο ο Συνήγορος του Πολίτη. Απ’ ό, τι αποδείχθηκε, όχι μόνο στα πρόσωπα, αλλά και στα μολύβια. Φυσικά και στην πληροφορική τεχνολογία.

Το 2004, η χώρα έκανε ένα μικρό βήμα μπροστά: είδαμε τον απερχόμενο πρωθυπουργό να περιμένει στο Μαξίμου τον νεοεισερχόμενο, είδαμε και κάποιες παραδόσεις επί της ουσίας εκτός από εκείνα που παίζουν στις κάμερες. Φέτος, αυτή η παράδοση τηρήθηκε κατά το ήμισυ και αυτό οφείλεται μόνο στον κ. Καραμανλή, ο οποίος περίμενε τον διάδοχό του στο πρωθυπουργικό μέγαρο. Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, απελθόντες γενικοί γραμματείς δεν είχαν αφήσει πίσω ούτε τον αριθμό του τηλεφώνου τους και οι νέοι υπουργοί τούς βρήκαν μέσω δημοσιογράφων.

Το θέμα, όμως, των σκληρών δίσκων αποκαλύπτει την απουσία πολιτικής του ελληνικού κράτους σε σχέση με τα ηλεκτρονικά δεδομένα. Πολλοί ισχυρίστηκαν ότι σ’ αυτούς τους δίσκους υπήρχαν πληροφορίες που αφορούν την ιδιωτική ζωή των υπουργών, συμβούλων και παρατρεχάμενων.

Φυσιολογικά, όλα όσα καταγράφονται σε υπολογιστές του Δημοσίου είναι δημόσια δεδομένα και σύμφωνα με μια κίνηση πολιτών «δικά μας δεδομένα», ανήκουν δηλαδή στον ελληνικό λαό. Στον δημόσιο χώρο δεν υπάρχει ιδιωτική ζωή των πολιτικών και οι πληροφορίες για την ιδιωτική τους ζωή δεν μπορούν να καταγράφονται σε δημόσια περιουσία. Αυτό σε προηγμένες χώρες είναι σαφές από τη δεκαετία του 1970. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, υπάρχει η δικαστική απόφαση για τις «μαγνητοταινίες του Γουότεργκεϊτ», που ο Νίξον αναγκάστηκε να δώσει, παρά το γεγονός ότι εκείνος είχε μια καλύτερη δικαιολογία: την εθνική ασφάλεια. Στην Ελλάδα, πάλι, θεωρείται φυσιολογικό όχι μόνο να παίρνει κάποιος φεύγοντας τα δεδομένα, αλλά και τα φυσικά μέσα εγγραφής τους...

• Tου Πασχου Μανδραβελη, Η Καθημερινή, 14/10/2009

Εξ όνυχος τον λέοντα

Tις δύο τελευταίες μέρες ακούγονται για το νέο υπουργικό συμβούλιο τα μύρια όσα και τα ακριβώς αντίθετά τους. Για κάθε υπουργό κυκλοφορούν στα δημοσιογραφικά γραφεία τρία πράγματα: «Είναι εξαιρετικός και θα προσφέρει», «είναι κακός και θα γίνει επικίνδυνος», «είναι ουδέτερος, δεν θα προσθέσει και δεν θα αφαιρέσει τίποτε».

Η αλήθεια είναι ότι οι κρίσεις είναι υποκειμενικές και θα ελεγχθούν για την αλήθεια τους στο μέλλον. Ομως, τώρα, είναι εξαιρετικά παρακινδυνευμένο να μιλήσει κανείς για την μελλοντική απόδοση του νέου υπουργικού συμβουλίου. Οποιοσδήποτε έχει ασχοληθεί με διοίκηση ξέρει ότι μια ομάδα ανθρώπων είναι ένα χαοτικό σύστημα: μπορεί κάποιος να επιλέξει τους καλύτερους, αλλά να μη δέσει η χημεία και να αποτύχει η ομάδα. Μπορεί να διαλέξει μέτριους και να υπάρξει ομαδική δουλειά και, τελικά, μια ανέλπιστη επιτυχία. Αλλες φορές το πέταγμα μιας πεταλούδας σε ένα υπουργείο μπορεί να δημιουργήσει θύελλα δύο χρόνια αργότερα (π.χ. Βατοπέδι). Επομένως, κανείς δεν μπορεί να πει αντικειμενικά αν έχουμε ένα «καλό» ή ένα «κακό υπουργικό συμβούλιο». Αυτό που μπορεί (αντικειμενικά πάντα) κάποιος να πει είναι ότι έχουμε ένα «μικρό υπουργικό συμβούλιο». Από 49 υπουργούς (συν τους εκατοντάδες παρατρεχάμενους) έχουμε 37 υπουργούς (και καλά είναι να τους ελέγχουμε διαρκώς για τον αριθμό των παρατρεχάμενων που έχουν).

Κάποιοι είπαν ότι το νέο κυβερνητικό σχήμα θα μπορούσε να είναι και μικρότερο. Να συμφωνήσουμε ότι ο στόχος κάθε οραματιστή πολίτη είναι μια κοινωνία με μηδενικό αριθμό υπουργών. Ολοι πρέπει να ονειρευόμαστε μια τέτοια κοινωνία, αλλά προς το παρόν πρέπει να κάνουμε συγκρίσεις στο επίπεδο του πραγματικού. Πολλοί υποσχέθηκαν μικρότερο υπουργικό συμβούλιο, αλλά τώρα το έχουμε.

Δεύτερον: πολλοί υποσχέθηκαν μικρότερο κράτος, αλλά δεν τόλμησαν –έστω, για ένα συμβολικό γινάτι!– να καταργήσουν δύο άδεια κελύφη διοικητικών μηχανισμών, κατ’ ευφημισμόν «υπουργείων». Μιλάμε για τα «υπουργεία» Μακεδονίας - Θράκης και Αιγαίου. Αυτά δεν είχαν καμία αρμοδιότητα· χρησίμευαν μόνο να λένε κάποιοι πικραμένοι Βορειοελλαδίτες ή νησιώτες βουλευτές ότι έγιναν υπουργοί και χρησιμοποιούνταν μόνο σαν Ντίσνεϊλαντ για διαδηλώσεις: αντί να κάνουν την επανάσταση οι πικραμένοι της Βορείου Ελλάδος στην Αθήνα, εκτονώνονταν έξω από το ΥΜΑΘ και ξεμπερδεύαμε όλοι.

Να συμφωνήσουμε ότι δεν έγινε κανένα φιλελεύθερο θαύμα ούτε η συμβολή του κράτους στο ΑΕΠ θα μειωθεί σημαντικά με την κατάργηση αυτών των δύο «υπουργείων». Θα πρέπει όμως να συμφωνήσουμε ότι πολλοί υποσχέθηκαν την κατάργηση, αλλά τώρα γίνεται. Εξαφανίστηκε ένας αναχρονισμός της ελληνικής πολιτείας και όχι χωρίς πολιτικό κόστος. Πολλοί συντοπίτες μου Μακεδόνες, ήθελαν το «υπουργείο» τους· έστω για διακοσμητικούς λόγους.

Η αλήθεια είναι ότι με τους πολιτικούς έχουμε καεί πολλάκις στον χυλό και πράττουμε πολύ σωστά τώρα να φυσάμε το γιαούρτι. Η αλήθεια επίσης είναι ότι το ολιγομελές κυβερνητικό σχήμα και η κατάργηση χρόνιων κυβερνητικών αναχρονισμών είναι σταγόνα στον ωκεανό των προβλημάτων που έχει η χώρα. Εξίσου αλήθεια όμως είναι το γεγονός ότι σ’ αυτή την πρώτη φάση οι υποσχέσεις γίνονται πραγματικότητα. Εστω στα ελάσσονα ζητήματα – όπως είναι η κατάργηση δύο υπουργείων. Αλλά πάλι... Αν ήταν τόσο ελάσσονα, γιατί δεν είχαν γίνει πράξη μέχρι σήμερα;

• Tου Πασχου Μανδραβελη, Η Καθημερινή, 08/10/2009