Η αξιοπιστία...

• Tου Νικου Κωνστανταρα, Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 22/11/2009
  

Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τραπέζης, Ζαν-Κλοντ Τρισέ, δηλώνει ότι η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει την αξιοπιστία της και ζητεί «ένα σοβαρό σχέδιο ανάταξης» της οικονομίας μας. Την ίδια ώρα, ο πρωθυπουργός επαναλαμβάνει ότι προτεραιότητά του είναι να τηρηθούν οι προεκλογικές υποσχέσεις του ΠΑΣΟΚ. Οι δεσμεύσεις για τη διοχέτευση μερικών δισ. ευρώ με στόχο την ανάπτυξη και τη βοήθεια σε ανθρώπους με χαμηλά εισοδήματα, κινούνται σε αντίθετη κατεύθυνση απ’ αυτήν που αναμένει η Ευρωπαϊκή Ενωση. Ετσι εγείρεται θέμα αξιοπιστίας: αν η κυβέρνηση τηρήσει τις υποσχέσεις στους ψηφοφόρους, θα φανεί αξιόπιστη προς αυτούς, αλλά αν με αυτόν τον τρόπο δεν μπορέσει να μειώσει το δημόσιο έλλειμμα και το χρέος, τότε η χώρα θα αποδειχθεί αναξιόπιστη προς τους Ευρωπαίους εταίρους της. Πώς μπορεί μια αφηρημένη έννοια, όπως η «αξιοπιστία» να παρουσιάζεται ως ένα απόλυτο, πλατωνικό ιδεώδες, αλλά να σημαίνει διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικές περιστάσεις;

Στην πολιτική, η αξιοπιστία –όπως η αλήθεια– είναι σχετική, μια ρευστή έννοια. Καμιά φορά πρέπει να φανούμε αναξιόπιστοι κάπου, για να ανακτήσουμε αξιοπιστία αλλού. Για παράδειγμα, αν το ΠΑΣΟΚ έβγαινε σήμερα και έλεγε ότι όταν μοίραζε προεκλογικές υποσχέσεις δεν γνώριζε πόσο δύσκολη ήταν η πραγματική δημοσιονομική κατάσταση –λόγω της αναξιοπιστίας της προηγούμενης κυβέρνησης– δεν θα έπρεπε να φοβάται το πολιτικό κόστος της αθέτησης των υποσχέσεων του. Η Νέα Δημοκρατία, η οποία συνεχώς αναθεωρούσε το έλλειμμα και το χρέος, δεν θα μπορούσε να καταγγείλει το ΠΑΣΟΚ για αναξιοπιστία, λόγω της δικής της αποτυχίας. Η εμμονή του ΠΑΣΟΚ, όμως, να τηρήσει αυτά που δεν μπορεί να τηρήσει, εκθέτουν και τους κυβερνώντες και την Ελλάδα ως ανίκανους στην αντιμετώπιση του οικονομικού προβλήματος.

Εδώ φαίνεται ότι ο Γιώργος Παπανδρέου έχει βγάλει εσφαλμένα συμπεράσματα από τη συμμετοχή του στις κυβερνήσεις του πατέρα του. Ο Ανδρέας Παπανδρέου έπαιζε με την αξιοπιστία όπως τον βόλευε («αναξιόπιστα», δηλαδή). Επειδή γνώριζε καλά τους οπαδούς του, ήξερε ότι στην πολιτική μπορείς να λες ένα και να κάνεις το άλλο. Εξελέγη το 1981 με τη δέσμευση να αποσύρει την Ελλάδα από την ΕΟΚ και το ΝΑΤΟ. Το 1985, επανεξελέγη πανηγυρικά, ενώ δεν είχε κάνει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Αυτό που είχε πετύχει, όμως, ήταν να πείσει τους ψηφοφόρους του να πιστεύουν ότι θα βελτίωνε το επίπεδο ζωής τους, και ας μην τηρούσε όλες τις υποσχέσεις του. Μέσα από την ανακολουθία του τηρούσε μια μορφή αξιοπιστίας. Σήμερα που η χώρα απειλείται άμεσα με χρεοκοπία, πιστεύει κανείς ότι αυτά που προτείνει το ΠΑΣΟΚ θα βελτιώσουν τη ζωή μας;

Ο Κώστας Καραμανλής, επίσης, έπαιξε περίεργο παιχνίδι με την αξιοπιστία: ενώ μιλούσε με περισσή αυστηρότητα για τα επιτεύγματα της κυβέρνησής του στην οικονομία, και συνεχώς ανήγγελλε μεταρρυθμίσεις, η αντιμετώπιση των προβλημάτων ήταν τόσο άτολμη και αποτυχημένη ώστε να αποτελεί οικτρή αθέτηση των δικών του δεσμεύσεων. Οι τελευταίες, προεκλογικές υποσχέσεις για «σφιχτή» οικονομική πολιτική απλώς επιβεβαίωναν την προηγούμενη ανακολουθία κηρυγμάτων και πράξεων. Οι παλινωδίες της δικής του κυβέρνησης, εξάλλου, είναι που στοιχειώνουν τις σχέσεις μας με την Ευρώπη σήμερα. Επίσης, η κατάργηση αποφάσεων και συμφωνιών (όπως αυτές της απόσυρσης αυτοκινήτων και της παραχώρησης προβλήτας του Πειραιά στην Cosco) δεν εκθέτουν το ένα ή το άλλο κόμμα, αλλά το αναξιόπιστο ελληνικό κράτος.

Δυστυχώς, όμως, δεν είναι μόνον η Ελλάδα που υποφέρει από έλλειψη αξιοπιστίας. Τα θλιβερά παζάρια τα οποία οδήγησαν στην επιλογή δύο εντελώς άσημων πολιτικών να αναλάβουν την προεδρία και την εξωτερική πολιτική της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου, δείχνει ότι οι 27 ηγέτες της Ε.Ε. δεν είναι έτοιμοι να υποταχθούν στις δομές της νέας ένωσης, στην ανάγκη να αποκτήσει την αναγκαία αξιοπιστία. Για να παραμείνουν κυρίαρχοι στη δική τους χώρα, υπονομεύουν την Ευρώπη και τη σχέση της χώρας τους με την Ε.Ε. Ο,τι κάνει η Ελλάδα στον τομέα της οικονομίας, δηλαδή. Και για μεν την Ελλάδα, το κόστος της αναξιοπιστίας είναι ακριβότερο χρήμα, η απειλή της χρεοκοπίας και η χλεύη των εταίρων. Για την Ευρώπη, όμως, αν οι νέοι ηγέτες δεν σταθούν στο ύψος των περιστάσεων, η πιο ελπιδοφόρα ένωση ελεύθερων λαών που υπήρξε ποτέ κινδυνεύει με απαξίωση και κατάρρευση.

Υβρίδια και μεταφορές

• Του Νικου Κωνστανταρα, Η Καθημερινή, 20/10/2009
  

Κάθε κυβέρνηση θέλει να δώσει ένα νέο αέρα στον τρόπο διαχείρισης της εξουσίας, να απομακρυνθεί από παλιές μεθόδους και τακτικές. Φυσικό είναι. Εξάλλου, και ο Κώστας Καραμανλής ευαγγελιζόταν μια «σεμνή και ταπεινή» διακυβέρνηση το 2004. Από την ημέρα που κέρδισε τις εκλογές, λοιπόν, ο Γιώργος Παπανδρέου στόχευσε στη δημιουργία μιας νέας, «χαλαρότερης» εικόνας της κυβέρνησης. Οι νέοι και νέες που βρέθηκαν στο προσκήνιο, οι αλλαγές στα ονόματα και τις αρμοδιότητες υπουργείων και αρκετές αποφάσεις δίνουν την εντύπωση ότι σήμερα πραγματοποιείται το όραμα μιας άνοιξης που καθυστέρησε πολύ, ότι τώρα πια η φαντασία βρίσκεται στην εξουσία.

Κεντρικό μήνυμα της νέας κυβέρνησης είναι η παραλλαγή του ομπαμικού «Ναι, μπορούμε» στο «Εμείς μπορούμε». Αυτό βασίζεται στην ανάγκη του κόσμου να πιστέψει ότι καλύτερες μέρες είναι δυνατές, αλλά και στην αλαζονεία της υπόσχεσης ότι αυτή η ομάδα μπορεί να δώσει περισσότερα –να κυβερνήσει καλύτερα– επειδή τα μέλη της είναι καλύτερα. Και γιατί είναι καλύτερα; Μέρος της απάντησης είναι τα ιδεώδη τους και τα προγράμματα του ΠΑΣΟΚ – οι προθέσεις, δηλαδή. Πειστικότερο επιχείρημα, όμως, είναι η συμπεριφορά τους. Ο κόσμος απηύδησε από την εικόνα υπουργών και κρατικών παραγόντων με μαύρες λιμουζίνες, από τους κουρασμένους μπουφέδες των ατελείωτων εγκαινίων και εκδηλώσεων, από το δύσκαμπτο και αχόρταγο κτήνος ενός κράτους που γνωρίζει μόνο να παίρνει χωρίς να δίνει.

Ανάμεσα στις υποσχέσεις για κατάργηση «αντιλαϊκών» νόμων, την αμφισβήτηση διακρατικών συμφωνιών και το «αντικομφορμιστικό» ντύσιμο, αποφασίστηκε, λοιπόν, ότι μέλη της κυβέρνησης θα χρησιμοποιούν μόνο υβριδικά αυτοκίνητα. Πάνε οι πανάκριβες λιμουζίνες του καθεστώτος, οι οποίες κατανάλωναν τόση βενζίνη και εξέπεμπαν την μπόχα του «Κράτους» και της «Εξουσίας». Τα υβριδικά (παρόλο που δεν είναι φτηνά) εκπροσωπούν την «πράσινη ενέργεια», την ευλογία της τεχνολογίας όταν υπηρετεί τον άνθρωπο και το περιβάλλον.

Τα υβριδικά αυτοκίνητα είναι η τέλεια μεταφορά για το νέο ΠΑΣΟΚ – αλλά όχι το καταλληλότερο μέσο μεταφοράς για όλα τα κυβερνητικά στελέχη: με τους μικρούς κινητήρες τους δεν μπορούν να σηκώσουν το βάρος της θωράκισης.

Μπορεί να φαίνεται χαριτωμένο αν κορυφαία μέλη της κυβέρνησης επιμείνουν να κυκλοφορούν με τέτοια οχήματα, στην υπηρεσία των ιδεωδών τους, δήθεν αδιάφοροι για όποιο κίνδυνο. Κινδυνεύουν, όμως, να κατηγορηθούν ότι είναι επιπόλαιοι ή υποκριτές· είτε δεν καταλαβαίνουν ότι ως κυβέρνηση είναι υποχρεωμένοι να προστατεύονται είτε γνωρίζουν ότι οι φρουροί θα τους σώσουν (οπότε θέτουν σε πρόσθετο κίνδυνο τη ζωή αστυνομικών). Τα υβρίδια εμπεριέχουν μεγάλο ρίσκο: είτε πετυχαίνουν μια καλή σύνθεση των δυνατοτήτων ετερόκλητων μελών τους είτε βουλιάζουν μέσα σε εμμονές και αδυναμίες. Είτε είναι αυτοκίνητα είτε κυβερνήσεις.