Βουλευτές ελέω αρχηγού...

Η δέσμευση του Γιώργου Παπανδρέου, να αλλάξει το εκλογικό σύστημα και να εφαρμόσει το λεγόμενο γερμανικό, προσαρμοσμένο στα ελληνικά δεδομένα, είναι από τις πρώτες που έχει αναλάβει.

Πρόκειται για ένα μικτό σύστημα και σύμφωνα με το προσχέδιο, που είδε το φως της δημοσιότητας, 180 βουλευτές θα εκλέγονται σε ισάριθμες μονοεδρικές περιφέρειες και 120 βουλευτές θα εκλέγονται από λίστα επικρατείας. Εχει καταλήξει σε αυτό το σύστημα όχι γιατί είναι πιο αντιπροσωπευτικό, ή πιο αναλογικό -η αναλογικότητά του είναι περίπου όση είναι και με το ισχύον σύστημα- αλλά για να καταπολεμήσει το λεγόμενο μαύρο πολιτικό χρήμα. Να μειωθούν δηλαδή οι δαπάνες εκλογής των υποψηφίων βουλευτών που είναι δυσθεώρητες και που τους οδηγούν συχνά σε σχέσεις διαπλοκής με οικονομικά συμφέροντα για να αντεπεξέλθουν.

Η αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου στηρίζεται στην εξής απλή σκέψη: Ο υποψήφιος βουλευτής μιας μονοεδρικής περιφέρειας 50.000 ψηφοφόρων δεν χρειάζεται πολλά χρήματα για να γίνει γνωστός, ενώ δεν έχει και εσωκομματικό ανταγωνισμό. Ομως ένας υποψήφιος μιας περιφέρειας π.χ. 2.000.000 ψηφοφόρων, όπως είναι η Β'Αθήνας, είναι προφανές ότι χρειάζεται να σπαταλήσει μια περιουσία για να γίνει γνωστός, να αντεπεξέλθει στον εσωτερικό ανταγωνισμό και να εκλεγεί.

Σαφής ο στόχος του Γ. Παπανδρέου· είναι ενταγμένος στον γενικότερο πολιτικό του στόχο, να καταπολέμησει τη διαφθορά σε όλα τα επίπεδα και την εξάρτηση των βουλευτών από οικονομικά συμφέροντα, που πλήττουν την αξιοπιστία της πολιτικής ζωής.

Ομως αυτή είναι μόνο η μια, η θετική πλευρά του θέματος. Υπάρχουν όμως και οι αθέατες για την ώρα πλευρές, που καθιστούν το σύστημα αυτό μη συμμετοχικό, με την έννοια της συμμετοχής του λαού στην εκλογή των εκπροσώπων του:

Πρώτον: περιορίζει δραστικά την ελευθερία του ψηφοφόρου να επιλέγει αυτός τον βουλευτή που θέλει. Και αυτό συμβαίνει γιατί καταργείται ο σταυρός προτίμησης και οι υποψήφιοι εκλέγονται με βάση τη σειρά που τα κόμματά τους θα τους τοποθετήσουν στα ψηφοδέλτια.

Δεύτερον: Αφαιρεί το δικαίωμα του υποψήφιου βουλευτή, να διεκδικήσει την ψήφο των ψηφοφόρων επί ίσοις όροις. Κι αυτό συμβαίνει γιατί η σειρά των υποψηφίων στις μονοεδρικές προκαθορίζεται από τα κόμματα και τους αρχηγούς των κομμάτων. Θα έχουμε δηλαδή ψηφοδέλτια με εκ των προτέρων γνωστούς αυτούς που θα εκλεγούν.

Τρίτον: Είναι ένα σύστημα αποθέωσης του αρχηγισμού στα κόμματα. Οι ψηφοφόροι ψηφίζουν μόνο το κόμμα τους αλλά ο αρχηγός είναι εκείνος που διορίζει επί της ουσίας πριν από τις εκλογές την Κοινοβουλευτική Ομάδα του κόμματός του. Προβλέπονται βεβαίως εσωκομματικές προκριματικές διαδικασίες για τη συγκρότηση των ψηφοδελτίων αλλά τη διαφάνεια και την αξιοπιστία της διαδικασίας κανένας δεν μπορεί θεσμικά και έγκυρα να τη διαφυλάξει.

Τέταρτον: Δημιουργεί υποψήφιους βουλευτές δύο ταχυτήτων, εκείνους των μονοεδρικών, που θα σηκώσουν το βάρος του προεκλογικού αγώνα σε κάθε περιφέρεια, και εκείνους της επικράτειας, που θα κάνουν προεκλογικό αγώνα... αφ' υψηλού.

Πέμπτον: Αποδυναμώνει τη δυναμική και τον χαρακτήρα της προεκλογικής περιόδου. Κι αυτό γιατί οι υποψήφιοι βουλευτές θα ξέρουν εκ των προτέρων, στη μεγάλη τους πλειονότητα, αν θα εκλεγούν ή αν δεν θα εκλεγούν...

Εκτον: Το σύστημα που προτείνει η κυβέρνηση, και το οποίο εμφανίζει ως μεγάλη θεσμική τομή, κανένα άλλο κόμμα δεν το υποστηρίζει. Η Ν.Δ. του Αντώνη Σαμαρά έχει δηλώσει ότι δεν θα το ψηφίσει αλλά και τα κόμματα της Αριστεράς δεν συμφωνούν. Πρόκειται για μεγάλο πλήγμα, καθώς ακόμα κι αν ψηφιστεί από τους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, θα έχει ημερομηνία λήξης. Οπότε δεν θα είναι ούτε τομή ούτε ανατροπή.

• Του ΠΑΝΟΥ ΣΩΚΟΥ, Ελευθεροτυπία, Δευτέρα 28 Δεκεμβρίου 2009

10-15 περιφέρειες 500 δήμοι και 180 μονοεδρικές

• ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΛΟΓΩΝ: ΑΥΤΟΔΥΝΑΜΙΑ ΜΕ 40% ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Αλλάζει ριζικά μέσα στους επόμενους δύο μήνες η διοικητική και εκλογική δομή της χώρας. Η Ελλάδα διαιρείται σε 10-15 διοικητικές περιφέρειες και 180 μονοεδρικές εκλογικές περιφέρειες. Παραμένει το πριμ των 40 εδρών για το πρώτο κόμμα, αλλά καταργούνται ο σταυρός προτίμησης στις βουλευτικές εκλογές και το ποσοστό του 42% στις αυτοδιοικητικές.

Οι δήμοι συνενώνονται και μειώνονται σε λιγότερους από 500, ενώ οι ευρύτερες αστικές περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης μετατρέπονται σε αυτόνομες περιφέρειες-μητροπολιτικά κέντρα.

Μέσα στον Δεκέμβριο τίθενται σε διαβούλευση, προκειμένου να πάρουν μορφή νομοσχεδίων, δύο βασικές μεταρρυθμιστικές τομές του ελληνικού πολιτικού χάρτη. Στόχος των πολιτικών αυτών πρωτοβουλιών, που είχε εξαγγείλει προεκλογικά το ΠΑΣΟΚ, είναι η ευρύτερη δυνατή αποκέντρωση της εξουσίας και η καταπολέμηση του μαύρου πολιτικού χρήματος από την υπερσυγκέντρωση πόρων και υποψηφίων (όπως π.χ. συμβαίνει στη Β' εκλογική περιφέρεια της Αθήνας).

Γερμανικό μοντέλο

Η επιτροπή των συνταγματολόγων που επεξεργάζεται τον νέο εκλογικό νόμο υιοθετεί, όπως αναμενόταν, ένα σύστημα που αντιγράφει το γερμανικό μοντέλο στα ελληνικά. Τα μέλη της επιτροπής προτείνουν τη διαίρεση της χώρας σε 180 μονοεδρικές περιφέρειες, οι οποίες με σχετική πλειοψηφία θα εκλέγουν, χωρίς σταυρό προτίμησης, ισάριθμους βουλευτές. Θα υπάρχουν δύο υποψήφιοι των κομμάτων σε κάθε μονοεδρική περιφέρεια. Ο πρώτος στη λίστα θα εκλέγεται βουλευτής με αναπληρωτή τον δεύτερο.

Οι υπόλοιποι 120 βουλευτές θα ελέγονται από τις ευρύτερες περιφέρειες με ξεχωριστή λίστα υποψηφίων ανάλογα με τα εκλογικά ποσοστά των κομμάτων. Σύμφωνα με τη νέα εκλογική αρχιτεκτονική, τα δύο μεγάλα κόμματα καθώς υπερτερούν σε ψήφους θα εκλέγουν κυρίως βουλευτές στις μονοεδρικές περιφέρειες. Ο συνολικός αριθμός των βουλευτών τους θα καθορίζεται ωστόσο από το όριο αναλογικότητας του εκλογικού νόμου. Εάν ξεπερνούν το όριο δεν θα εκλέγουν βουλευτές από την περιφέρεια.

Στόχος και του νέου εκλογικού συστήματος είναι να διατηρηθεί το ποσοστό εκπροσώπησης που καθόρισε ο νόμος Σκανδαλίδη (ο οποίος πριμοδοτεί το πρώτο κόμμα με 40 έδρες), σε αντίθεση με τον νόμο Παυλόπουλου, που ανέβασε το πριμ στις 50 έδρες. Ετσι, για να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση ένα κόμμα θα πρέπει να συγκεντρώνει και με το νέο σύστημα ποσοστό τουλάχιστον 40% στο σύνολο της χώρας.

Αντιδρούν οι «μικροί»

Τα υπόλοιπα κόμματα, που φυσικά δεν θα εκλέγουν βουλευτές στις μονοεδρικές, θα μεταφέρουν το ποσοστό τους στις περιφέρειες όπου και θα εκλέγουν βουλευτές. Με βάση το νέο μοντέλο, τα κόμματα της ελάσσονος αντιπολίτευσης θα έπαιρναν και με το νέο σύστημα περίπου τον ίδιο αριθμό βουλευτών που έχουν σήμερα.

Τα μικρότερα κόμματα αντιδρούν στην εκδοχή αυτή. Υποστηρίζουν ότι έτσι αποκλείεται ντε φάκτο η εκπροσώπησή τους στις μικρές τοπικές κοινωνίες. Η απάντηση των σχεδιαστών του νέου εκλογικού νόμου είναι ότι και υπό τις τωρινές συνθήκες τα κόμματα αυτά εκλέγουν βουλευτές σε ευρύτερες περιφέρειες.

Ενα άλλο κρίσιμο ερώτημα είναι βέβαια πώς θα καθορίζουν τα κόμματα τις λίστες των υπό εκλογή βουλευτών, αφού θα έχει καταργηθεί ο σταυρός. Μέχρι τώρα αυτό γίνεται συνήθως συγκεντρωτικά από τον πρόεδρο και τα όργανα που εκείνος ελέγχει. Ισως η εξέλιξη αυτή αποτελέσει αφορμή για μια γενικευμένη δημοκρατική εσωτερική λειτουργία των κομμάτων εξουσίας, απαντούν με νόημα μέλη της επιτροπής.

Υπό συζήτηση το 3%

Στο ερώτημα εάν θα υπάρχει διπλή ψήφος, άλλη για τη μονοεδρική και άλλη για την περιφέρεια, όπως συμβαίνει στη Γερμανία, η επιτροπή φαίνεται να καταλήγει στην εκδοχή της ενιαίας ψήφου, η οποία θα μετρά και στις δύο κάλπες. Υπό συζήτηση είναι ακόμη το πλαφόν του 3% για την είσοδο ενός κόμματος στη Βουλή.

Τα μέλη της επιτροπής θεωρούν ότι ταυτόχρονα με το νέο εκλογικό σύστημα θα πρέπει να καθοριστούν και τα όρια των μονοεδρικών περιφερειών, ώστε να μη γίνουν αντικείμενο διελκυστίνδας και μακρών αντιπαραθέσεων μεταξύ των σημερινών βουλευτών (κάτι που προεβλέπεται ιδιαίτερα στη Β' Αθηνών όπου εκλέγονται 42 βουλευτές).

Εάν η Ν.Δ. υιοθετήσει το νέο εκλογικό σύστημα, τότε αυτό θα εφαρμοστεί άμεσα από την επόμενη εκλογική αναμέτρηση. Η κ. Μπακογιάννη, πάντως, έχει ταχθεί υπέρ μιας ελληνικής παραλλαγής του γερμανικού μοντέλου.

Η νέα διοικητική αρχιτεκτονική

Η διοικητική αναδιάρθρωση της χώρας, όπως όλα δείχνουν, θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες του νέου εκλογικού νόμου. Ο ορισμός των εκλογικών περιφερειών δεν είναι ωστόσο απαραίτητο να ακολουθεί, λένε πολλοί, τη χάραξη των διοικητικών ορίων που θα αποτελούν τις νέες περιφερειακές αυτοδιοικήσεις.

Το σχέδιο προβλέπει 10-15 περιφέρειες έναντι 13 που υπάρχουν σήμερα. Η επιτροπή των νομικών που επεξεργάζεται τις τελικές προτάσεις προς την κυβέρνηση στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αναλυτική μελέτη του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης για το θέμα αυτό και τα κριτήρια που έθεσε για τις διοικητικές αναδιαρθρώσεις.

Στόχος της μεταρρύθμισης είναι οι σημερινοί δήμοι να περιοριστούν σε λιγότερους από 500, κάτι που σημαίνει ότι θα γίνουν αναγκαστικά πολλές συνενώσεις σημερινών δήμων και μάλιστα σε σύντομο σχετικά διάστημα, καθώς οι επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές γίνονται τον ερχόμενο Οκτώβριο.

Η αρχή που υιοθετείται για τη νησιωτική Ελλάδα είναι: κάθε νησί και δήμος, αλλά αφορά προφανώς τα μικρά σε μέγεθος νησιά.

Η Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση θα προκύψει από συνενώσεις των σημερινών νομαρχιών που θα αποτελούν πλέον διοικητικές μονάδες μέσα στην περιφέρεια.

Ο επικεφαλής ή πρόεδρος της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης θα εκλέγεται όπως ο σημερινός δήμαρχος, σε ξεχωριστή δηλαδή κάλπη από την εκλογή των μελών του περιφερειακού συμβουλίου. Η εκλογή του θα γίνεται με ποσοστό 50% συν ένα, γεγονός που σημαίνει ότι καταργείται οριστικά το ποσοστό του 42% για εκλογή από τον πρώτο γύρο, το οποίο είχε καθιερώσει η κυβέρνηση της Ν.Δ. Αλλωστε το θέμα της συνταγματικότητας της ρύθμισης εκκρεμούσε ενώπιον της ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Στο τελικό σχέδιο υπάρχει πρόβλεψη για εγγυημένη εκπροσώπηση όλων των νομαρχιακών αυτοδιοικήσεων στο νέο αιρετό περιφερειακό συμβούλιο.

Αυξημένες αρμοδιότητες

Οι περιφέρειες, ως ΝΠΔΔ, θα έχουν αυξημένες αρμοδιότητες σε σχέση με τις αρμοδιότητες των σημερινών νομαρχιακών αυτοδιοικήσεων. Σύμφωνα με μελέτες, οι νομαρχιακές αυτοδιοικήσεις διεκπαιρώνουν το 65% των υποθέσεων των πολιτών για τις οποίες εκείνοι προσφεύγουν στο κράτος.

Προς το παρόν δεν θα υπάρχουν νέοι οικονομικοί πόροι για την περιφέρεια, αλλά δεν αποκλείεται στο μέλλον, εφόσον προχωρήσει και το νέο κύμα μεταρρυθμίσεων, να υπάρξει και ένα είδος φορολογικής αποκέντρωσης, όπου οι περιφερειακές αυτοδιοικήσεις θα έχουν αυξημένο ρόλο στη συλλογή των φορολογικών εσόδων. *

• Του ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΕΡΒΑ, Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 25 Νοεμβρίου 2009

Ζητείται ανόθευτο σύστημα

ΜΙΑ ΑΠΟ τις σημαντικές εξαγγελίες του πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου αφορούσε την αλλαγή του εκλογικού νόμου. Ανέφερε, μάλιστα, ότι θα γίνει προσαρμογή του γερμανικού συστήματος στα ελληνικά δεδομένα. Ποια είναι, όμως, τα ελληνικά δεδομένα και πώς προσδιορίζονται;

ΑΝ ΕΙΝΑΙ η εξασφάλιση κυβερνητικής σταθερότητας με πριμοδότηση του πρώτου κόμματος για να εξασφαλίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία και να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, θα έχουμε ένα ακόμη νόθο εκλογικό σύστημα, όμοιο ως προς το αποτέλεσμα με αυτά της ενισχυμένης δυσαναλογικής.

ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ του νέου εκλογικού νόμου συγκροτήθηκε με απόφαση του υπουργού Εσωτερικών Γιάννη Ραγκούση ειδική επιστημονική επιτροπή, από τρεις καθηγητές του Συνταγματικού Δικαίου και τρεις καθηγητές Πολιτικής Επιστήμης. Είναι θετικό ότι δεν συγκροτήθηκε μια κομματική επιτροπή εκλογομαγείρων, όπως συνέβαινε στο παρελθόν, προκειμένου να κοπεί στα μέτρα τού εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος ο εκλογικός νόμος.

ΠΡΕΠΕΙ, λοιπόν, με βάση την κυβερνητική εξαγγελία για προσαρμογή του γερμανικού μοντέλου, να αφεθούν οι καθηγητές που μετέχουν στην επιτροπή να μελετήσουν το θέμα και να εισηγηθούν έναν αξιόπιστο εκλογικό νόμο, που δεν θα νοθεύει τη λαϊκή βούληση. Και μακάρι αυτός ο νόμος, που θα διαμορφωθεί μετά από δημόσια διαβούλευση και συζήτηση στη Βουλή, να είναι οριστικός και να μην έχουμε κάθε τρεις και πέντε αλλαγές και αμφισβητήσεις.

ΚΑΤΑ ΤΟ γερμανικό σύστημα, σε γενικές γραμμές, οι μισοί βουλευτές εκλέγονται σε μονοεδρικές περιφέρειες και οι άλλοι μισοί σε μείζονες πολυεδρικές περιφέρειες. Ο ψηφοφόρος έχει δύο ψήφους. Μία για τη μονοεδρική και μία για την πολυεδρική, στην οποία εκλέγουν βουλευτή τα κόμματα που πέτυχαν 5% στην επικράτεια ή κατέλαβαν έδρες σε τρεις μονοεδρικές περιφέρειες.

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΤΑ υπέρ και τα κατά γι' αυτό το σύστημα, που δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ιδανικό, όπως είναι η απλή και άδολη αναλογική, που ελάχιστες φορές εφαρμόστηκε στην Ελλάδα.

ΜΕ ΤΙΣ ΜΟΝΟΕΔΡΙΚΕΣ περιφέρειες μπορεί να μπει τέλος στο χάος των μεγάλων περιφερειών της πρωτεύουσας, της Αττικής και της Θεσσαλονίκης, όπου οι υποψήφιοι είναι υποχρεωμένοι σε τεράστιες εκλογικές δαπάνες, οι οποίες συνήθως καλύπτονται με πολιτικό χρήμα. Επίσης, στις μονοεδρικές τα κόμματα υποχρεώνονται να έχουν κοινωνικά καταξιωμένους υποψηφίους. Στις μονοεδρικές, όμως, θα έχουν πρόβλημα τα μικρά κόμματα.

ΜΕ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ περιφέρειες, όμως, αποκαθίσταται πλήρως η αναλογικότητα (εκτός από το κατώφλι). (Γι' αυτό και στη Γερμανία έχει μόνο κυβερνήσεις συνεργασίας.) Η πλειοψηφική πριμοδότηση του πρώτου κόμματος δεν συμβαδίζει με το γερμανικό μοντέλο. Είναι αντίθετη. Ακολουθεί το ιταλικό πρότυπο (Μουσολίνι-Μπερλουσκόνι), όπως έχει επανειλημμένως γράψει η «Ελευθεροτυπία». Δεν είναι προσαρμογή στα ελληνικά δεδομένα. Είναι ψέμα.

• ΚΥΡΙΟ ΑΡΘΡΟ, Ελευθεροτυπία, Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2009